Vai trò của gen lặn trong chọn tạo và thương mại hóa giống gà: Cơ sở di truyền và triển vọng ứng dụng tại Việt Nam
Gen lặn là một thành phần di truyền có ý nghĩa trong chọn tạo giống gà, đặc biệt đối với các tính trạng nhận dạng, kiểm soát kiểu hình đời lai và quản lý dòng nền. Bài tổng quan này hệ thống hóa cơ sở di truyền của gen lặn ở gà, bao gồm cơ chế biểu hiện ở trạng thái đồng hợp, bán hợp đối với gen liên kết giới tính và ảnh hưởng của nền di truyền, tương tác gen và môi trường. Các nhóm tính trạng có tiềm năng ứng dụng gồm màu lông, tốc độ mọc lông, kiểu vằn liên kết giới tính, màu da/chân và một số marker liên quan đến sức sống, khả năng thích nghi. Trong đó, các locus như TYR, K/k+ và CDKN2A/B có giá trị trong nhận dạng dòng, phân biệt giới tính sớm và kiểm soát tính đồng nhất của đàn F1, trong khi các tính trạng đa gen cần được đánh giá trong chương trình chọn giống tổng hợp. Bài viết cũng phân tích vai trò của chọn lọc kiểu hình, lai thử, ghi chép phả hệ, chọn lọc nhờ marker và chọn lọc hệ gen trong tạo và duy trì dòng nền mang alen lặn. Tại Việt Nam, ứng dụng gen lặn trong chọn giống gà hiện còn rất hạn chế, chủ yếu ở mức tiềm năng do quy mô đàn giống, dữ liệu di truyền và năng lực công nghệ gen chưa đồng bộ. Trong thời gian tới, cần xây dựng cơ sở dữ liệu phả hệ, kiểu hình và kiểu gen, ứng dụng marker cho các locus đơn gen/ít gen và gắn chọn giống thương mại với bảo tồn nguồn gen bản địa.
